Home � Bilim | Din

Eşeysiz üreme

 

    Konuyu hiç hoşuma gitmese de, Kuran-ı Kerim'in Diyanet Tefsiri'nden birkaç ayetle açmak istiyorum. Sonra da bakalım bu "dişi ve erkek olarak yaratıldığı" söylenen canlılar, doğada gerçekten de öyle miymiş.. 


Zariyat,49  Düşünüp ibret alasınız diye her şeyden (erkekli dişili) iki eş yarattık. Umulur ki, iyice düşünürsünüz. 

Zuhruf,12,13,14  O bütün çiftleri yaratan, üzerlerine kurulasınız, sonra da, kurulduğunuzda, Rabbinizin nimetini hatırlayasınız ve "Bunu hizmetimize veren Allah'ın şanı yücedir. Bunlara bizim gücümüz yetmezdi. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz" diyesiniz diye sizin için bindiğiniz gemileri ve hayvanları yaratandır.

Hud,40  Nihayet emrimiz geldiği ve tennur (tandır veya geminin kazanı) tutuşup parladığı zaman dedik ki; "Erkeği ve dişisi olan her canlıdan ikişer tane, aleyhlerinde hüküm verilmiş olanların dışında, aileni ve iman etmiş olanları geminin içine yükle". Zaten beraberinde iman edenler çok az idi.

Yasin,36  Yerin bitirdiği şeylerden, insanların kendilerinden ve (daha) bilemedikleri (nice) şeylerden, bütün çiftleri yaratanın şanı yücedir.

Rad,3  Yeryüzünü enine boyuna yayıp döşeyen, onda oturaklı dağlar ve ırmaklar meydana getiren ve yeryüzünde meyvelerin hepsinden iki çift yapan O'dur. Sürekli olarak gece ile gündüzü birbirine dolamaktadır. Düşünecek olan bir kavim için bunda muhakkak ki, ibretler vardır.

Müminun suresi,27  Bunun üzerine ona şöyle vahyettik: Bizim nezaretimiz altında ve vahyimizle gemiyi yap. Bizim emrimiz gelip de tandır kaynayınca, her cinsten eşler halinde iki tane ve bir de içlerinden, daha önce kendisi aleyhinde hüküm verilmiş olanların dışındaki aileni gemiye al. Zulmetmiş olanlar konusunda bana hiç yalvarma! Zira onlar kesinlikle boğulacaklardır.

Şuara,7  Yeryüzüne bir bakmadılar mı? Biz orada her güzel çiftten nice bitkiler yetiştirmişiz.

Necm,45  Şüphesiz erkeği, dişiyi iki eş yaratan O'dur.

 


 

   Gelelim bilimsel gerçeklere...

 

   Doğada bazı canlılar ve türler çift cinsiyetli veya cinsiyetsizdir. Bunun yanında çifti olmayan ve eşeysiz olarak da üreyen canlı türleri olduğu gibi ikiden fazla cinsiyetlerin var olduğu veya bireylerin sonradan cinsiyet değiştirdiği türler de bulunmaktadır. Bildiğiniz gibi canlılarda üreme işlemi iki şekilde gerçekleşir: Eşeyli ve Eşeysiz Üreme

 

   Eşeyli üreme, farklı cinsiyete sahip iki bireyin veya eşeyin iştirakını gerektirir. Dişi ve erkek gametlerin birleşmesiyle oluşan zigot, MAYOZ bölünme geçirerek DNA'sındaki kromozomların yarısını anneden,diğer yarısını babadan alır. Bu nedenle genetik çeşitliliğe yol açar.

 

   Eşeysiz üremede ise tek bir ebeveyn (ata birey) söz konusudur ve ortaya çıkan yavru, bu tek ebeveynin genetik mirasçıdıdır. Başka bir bireyden genetik materyal almaya gerek olmaz. Kısacası tek bir canlı kendi başına yeni bir birey meydana getirir. Oluşan bireyler ata bireyin tıpatıp aynısıdır çünkü gamet oluşturma gibi bir süreç olmadığı için yavru, ata bireyin genetik özelliklerinin aynısına sahiptir. Eşeysiz üremede çoğalma MİTOZ bölünme ile sağlanır. Mayoz bölünme ve döllenme yoktur.

 

   Eşeysiz üreme arkeler, bakteriler ve protistalar gibi tek hücreli canlılar için temel üreme şeklidir. Birçok bitki ve mantar türü de eşeysiz üreyebilir.Tüm prokaryotlar eşeysiz ürerken, lateral gen transferi için gerekli olan konjugasyon, transformasyon ve transdüksiyon gibi yöntemleri de kullanıyor olmaları, bazen eşeyli üremeyle karıştırılır.


   Çok hücreli canlılarda, özellikle hayvanlarda, eşeyli üremenin olmadığı durumlar oldukça azdır ki bunun sebepleri henüz tam olarak açıklanmış değilse de, mevcut hipotezlere göre; hızlı nüfus artışının gerekli olduğu stabil ortamlarda, eşeysiz üremenin kısa dönemde faydaları vardır. Ancak eşeysiz üremede ortaya çıkan bireyler, ebeveyn bireyin genetik olarak kopyası olduğu için, ortama adapte olma şansı azdır, yani değişen ortam koşulları söz konusuysa, eşeysiz üreme bir dezavantajdır.


  Bitkiler eşeyli olarak üreyebildikleri gibi, bazı durumlarda eşeysiz üremeyi de seçebilirler. Metagenez denilen üreme sisteminde eşeysiz ve eşeyli üreme ardarda gerçekleşir (örnek: çiçeksiz bitkiler, sıtma mikrobu=Plazmodium.)

 

  Bu yazıda eşeysiz üreme türlerini ele alacağız:

 

 

                      1- Hücre bölünmesi:

 

  Resim: MİTOZ bölünmenin aşamaları


  

    En basit ve hızlı üreme şeklidir. Ebeveyn canlı, birbirinin aynısı olan iki yavru canlı olarak ikiye bölünür. Çoğu tek hücreli prokaryotlar (örnek: arkebakteriler ve bakteriler) ve ökaryotlar (örnek: protistalar ve tek hücreli mantarlar ) bu yöntemle ürerler. Bu canlıların bazıları eşeyli üreme özelliğine de sahiptir. Bazı tek hücreli canlılar üremek için bir veya birden fazla konak hücreye ihtiyaç duyar. Örneğin amip belirli bir büyüklüğe ulaşınca bölünerek kendine benzer yavru amipler oluşturur. Ana canlıdan tamamen kendisine benzeyen yavru canlıların oluşması seklinde gerçekleşen bu olayda eşey hücreleri rol almaz.


 

     

    

 

 

 

Resim: Öglenanın mitozla üremesi


  

 

                    2- Tomurcuklanma:

 

   Bazı hücreler, tomurcuklanma yöntemiyle ayrılarak bir ebeveyn bir de yavru oluşturur.(Örnek: maya) Yavru, ebeveynden daha küçüktür. Tomurcuklar yetişkin bireyler olana kadar büyüdükten sonra, ya ebeveynden koparak ayrılır, ya da yapışık olarak bir koloni halinde yaşarlar. Çok hücrelilerde de tomurcuklanma söz konusudur. (Örnek: Hidra canlısı, süngerler)


 

 

Resim: Hidra 



Resim: Tomurcuklanan maya

  

 

  

  

Kolonileşmiş Hidra                                                      Hidra

 

 

 

                       3- Vejetatif üreme:


   Bitkilerde gerçekleşen bir eşeysiz üreme şeklidir. Tohum ve spor üretimi ve mayoz olmaksızın, yeni bireyler meydana gelir.

 

 

 

 

 

Vejetatif üreme 3 şekilde olabilir:


a) Çelikle üreme: 

   Bazı bitkilerden koparılan bir dal parçası, toprağa dikildiğinde yeni bitki oluşturabilir. Buna çeliklenme ile çoğalma denir. Ayrılan dal parçasının meristem tabakası yeniden kök oluşturduğundan, bu parça ayrı bir fert olarak yaşayabilir. Özellikle tarımda verimliliği arttırmak, az zamanda daha çok ve daha kaliteli bitkiler yetiştirmek için kullanılan üretim metodudur. Sonuç olarak yeni bir bitki meydana gelir. (Örnek: kavak, çınar, meyve ağaçları, asma, gül...) Özellikle melez olan ve eşeyli üremeyen bitkiler bu şekilde üretilir. (Örnek: çekirdeksiz üzüm, Washington portakalı, satsuma mandalini  

 

b) Yumru veya soğanla üreme:

   Gövde yumruları ile üreme bir çok bitkide gözlenmektedir. Bunların en güzel örneği patateste gözlemlenir. Patates gibi bitkiler yumru şeklinde toprak altı gövdelerinden üretilir. Bu bitkiler, yumru gövdenin göz bulunan bölgeleri dikilerek çoğaltılır. Patates, yer elması, sarımsak  gibi depo organları olan yumru ve soğanlar nemli ortamlarda çimlenerek yeni bitkileri oluşturur.

 


 

   Soğanla üreme ise, soğan, zambak ve lale gibi bitkilerde görülür. Gövdenin en alt ucundan gelişmeye başlayan rizomlar, yer altında uzamaya devam eder ve uygun ortam koşullarında yeni bir bitkiyi oluşturur.


 


 

c) Sürünücü gövde ile üreme: 

- çilek, toprak üzerinde sürünücü gövde ile

- zambak ve ayrık otları, yeraltı gövdesiyle

- böğürtlen, dal ve gövde uçlarının köklenmesiyle vejetatif ürer.

 

Resim: Çileğin üremesi

 

  

                          4- Sporlanma (Sporogoni):


   Hayvanlar ve protistler haricindeki birçok çok-hücreli canlı, sporogenez denilen süreçte spor üretir. Sporlar, döllenme olmadan yeni canlı meydana getirme özelliğine sahiptir. Spolar, üzeri sağlam bir örtü ile kaplı özelleşmiş hücrelerdir. Olumsuz çevre şartlarına dayanıklıdırlar. Uygun şartlar meyana gelince mitoz ile yeni canlıyı oluştururlar. 


 

 

Resim: Küf mantarının sporları

  

   Çoğalma, sporların bölünme geçirmesi ile sağlanmaktadır. Bitkiler ve birçok alg türü, sporlu mayoz geçirir; burada mayoz bölünme sonucu haploid sporlar oluşur, gametler değil. Bu sporlar da yine döllenme olmaksızın çok hücreli bireyler olmak üzere büyürler (bitkilerde buna gametofit denilir). Bu haploid canlılar, mitoz yoluyla gametleri oluşturur, mayoz ve gamet oluşumu dolayısıyla farklı jenerasyonlarda meydana gelir. (Hayvanlarda ise döllenmenin hemen ardından mayoz bölünme başlar.


 

Resim:  Karayosununda spor üretimi için oluşan kapsül

  

Resim:  Eğreltiotunda spor üretimi

 

 

                      5- Rejenerasyon (Fragmantasyon):


   Ebeveynin bir parçasından (fragmanından) büyüyüp gelişen bir yavru söz konusudur. Her fragman, yepyeni bir erişkin bireye dönüşecektir. Halkalı solucanlar, deniz yıldızları, bazı mantar ve bitkiler bu şekilde ürer.


 

Resim: Planaryanın rejenerasyonla üremesi (her parça yeni bir canlı oluyor.)

 

 

   Örneğin, denizyıldızından kopan bir kol ana gövdedeki hücreler tarafından tamamlandığı gibi, ayrılan kolun içerisindeki hücreler de kopan koldan yeni bir gövde oluştururlar. Mantarlar, fotosentetik algler ve bakterilerle simbiyotik yaşam süren likenlerin birçoğu da, yavruların her iki simbiyotik canlıyı içermesini garantilemek için bu yolla ürer.


 

 

   Daha kompleks canlılarda görülen rejenerasyon özelliği ise, vücut hücrelerinin tamirinden ibarettir, yani yeni türler ortaya ÇIKMAZ. İkisi birbiriyle karıştırılmamalıdır. Örnek: kertenkelenin kopan kuyruğunu yenilemesi,  insanda ağız dokularının, karaciğer hücrelerinin yenilenmesi gibi --> bkz. transdiferensiyasyon

  


                       7- Agamogenesis:


   Erkek gametin varlığını gerektirmeyen her türlü üreme şeklidir. Partenogenez ve apomiksis buna örnektir.


  • Partenogenez:  Erkek birey tarafından döllenmemiş olan dişi yumurta yeni bir bireye dönüşür, yani partenogenez dişi bireylerde meydana gelir. Bazı bitkilerde, omurgasızlarda (örnek: su piresi, aphids, sopa çekirgeleri, yaprak biti, bazı karıncalar,arılar ve parazit eşek arıları) ve omurgalılarda (örnek: bazı sürüngenler, bazı balıklar, bazı amfibiyenler, nadiren bazı kuşlar) bu şekilde ürer. Bitkilerde apomixis olayında partenogenez olabilir de olmayabilir de.


 

Resim: Kraliçe, Oğul ve İşçi arılar

 

 

Bu şekilde üreyen canlılarda;

 

- XY cinsiyet belirleme systemini kullananlarda ortaya çıkan yavrunun iki tane X kromozumu vardır ve DİŞİdir.

- ZW cinsiyet belirleme sistemi kullananlarda, ya iki Z kromozomu vardır (bu durumda ERKEKtir) ya da iki W kromozumu vardır (bu durumda DİŞİ ya da ÖLÜDÜR)

- Klonal partenogenez meydana gelmişse (apomixis) , ortaya çıkan yavru bir Z bir W kromozomu içerir ve yine DİŞİdir.

 


   New Mexico kamçıkuyruk kertenkelesi: Partenogenezle ürediği gözlemlenen bu canlılarda ilginç olan şey, bu aseksüel kertenkele  popülasyonunun tamamı dişi olduğu halde, hala üreme davranışları sergilemeleridir. Dişi kertenkelelerden biri erkek rolü üstlenir ve yumurtlamak üzere olan dişinin üzerine çıkar. Bu durum, yükselen hormon seviyelerine bağlıdır ve bu tür cinsel davranışların varlığı üretkenliği artırır. Bu nedenle, hepsi dişi olduğu halde bu seksüel davranışları sergileyerek yumurta verimliliğini artırma ihtiyacı duyarlar. Çekiçbaşlı köpekbalığı da partenogenez ile üreyen canlılardan birisidir.



 Resim: New Mexico kamçıkuyruk kertenkelesi

 

 

 

Resim: Çekiçbaşlı köpekbalığı      

 

 

 

Resim: Komodo ejderi

 

     

   Komodo ejderi normalde eşeyli ürediği halde, partenogenezle eşeysiz olarak da üremeyi seçebilir.Bu, adalarda rahatlıkla kolonize olmasını sağlar, çünkü tek bir dişi birey, erkek bireyin olmadığı ortamda eşeysiz üreyerek dünyaya erkek bireyler getirip daha sonra onlarla çiftleşme şansı bulur. Böylece genetik çeşitliliği artırarak türünün devamını sağlamış olur. Popülasyondaki erkek ve dişi birey sayısı eşit olduğunda da partenogenez olayı gerçekleşebilir, ki bu da Komodo ejderi topluluklarında neden erkek sayısının, toplam bireylerin yüzde 75’ini oluşturduğunu açıklayabilir.

 

   * Partenogenez terimi, bazen hermafrodit canlılardaki üreme ile karıştırılır ama tamamen farklıdır. Hermafrodit canlılarda, erkek ve dişi hücreler aynı canlıda bulunur, yani çift cinsiyetlidir ve döllenme gerçekleşir. Bu nedenle eşeysiz değil, eşeyli üreme sınıfına girer. Hermafroditlerdeki üreme otogami (kendi kendini dölleme) yoluyla da gerçekleşebilir. Çiçekli bitkilerin çoğu, salyangozların çoğu, sülükler, istiridyeler vb  hermafrodit canlılardır. Partenogenezde ise döllenme olayı hiç olmadığı için eşeysiz üreme sınıfına girer.

   

 

  • Apomiksis: Partenogenez gibi bir diğer agamogenesis türü de apomiksis'tir. Bitkilerde apomixis, döllenme olmaksızın yeni sporofitin oluşumudur. Çiçekli bitkilerde ve eğreltiotlarında önemlidir ancak diğer tohumlu bitkilerde nadirdir. Örnek olarak triploid Avrupa hindibası verilebilir. Apomixis temelde 2 şekilde gerçekleşir:

a) gametofitik apomixis

b) nucellar embryony (Örnek: bazı tunçgillerin tohumları) 

 

 

 

 

Bir de şöyle şeyler var tabi...



 

 

 

Sentetik genom üretildi

   Bir organizmanın kromozomlarındaki genetik şifrelerin tamamını simgeleyen terime genom diyoruz. Mycoplasma genitalium’un DNA parçalarını kullanarak sentetik genom üretildi. Mycoplasma genitalium’un seçilme sebebi ise kendi başına yaşayabilen en küçük canlı olması. 485 gene sahip bu canlının yaşayabilmesi için gerekli olan 400 gen laboratuvarda üretildi. Bu konuda bilgi almak için tıklayın.

 

Ülkemizde klonlanan İlk canlı dünyaya geldi

   "21 Kasım 2007 tarihinde, İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi’nden araştırmacılar, ülkemizde klonlanmış ilk canlının dünyaya geldiğini açıkladılar. Bu canlı, araştırmacıların “Oyalı” adını verdikleri şirin mi şirin bir kuzu. Araştırmacılar, Oyalı’nın sağlıklı bir yavru olduğunu açıkladılar. 20 Kasım’da, aynı araştırma merkezinde ikinci bir klonlanmış koyun dünyaya geldi. Bu kuzunun adıysa “Zarife” oldu. Araştırmacılar, klonlama araştırmalarından elde edilen bilgilerin, insan sağlığı ve hayvancılık araştırmarında kullanılabileceğini belirttiler."  (Kaynak: Tübitak)

 


   Şimdi yazının en başındaki dinsel iddialarıi tekrar düşünmenizi istiyorum... Hattâ özellikle Partenogenez konusunu tekrar okuyup bir daha düşünmeniz gerekebilir. Her şey daha farklı görünmüyor mu? Unutmayın ki dogmatik düşünceler ve hurafeye dayalı inançlar, bilimsel gerçekleri bilmemekten kaynaklanır. Bilince her şey daha güzel, daha aydınlık!

 

 

    Şu yazı da ilginizi çekebilir:

 

 

 

 

 


 

Comments (8) -

Aytaç ARSLAN
Turkey Aytaç ARSLAN said:

Şimdi sizin sitenizle tanışmadan öncede soru işaretlerine sahiptim. fakat sizin sitenizle birlikte iyiden iyiye bir araştırma merak ve belirsizliği yok etme sürecine giriş isteğim arttı. Umarım bizi yanlış yönlendirmiyorsunuzdur. çünki ufacıcık bir kandırmaca gördüğümde sizide güvenilir bulmam açıkca söyleyeyim. Ayrıca daha çok film kaynağı istiyorum bilgi açlığım had seviyede yardımcı olun Smile

admin
Turkey admin said:

Bilimsel haberlerin ve yazıların hepsinin düzgün kaynaklardan alındığına dair güvence verebilirim. İnternette bilgi kirliliği olduğu için çok da haklısınız şüpheci yaklaşmakta, ben de olsam öyle yapardım. Ben isterim ki burada okuduğunuz yazıları sonra bir de kendiniz araştırasınız. Ama bunu, o bahsettiğim kirliliğin üzerinden atlayarak yapmazsanız, o zaman yanlış bilgi veren sitelere de toslamanız kuvvetle muhtemel. Film rehberimiz var.
www.baharkilic.org/.../...belgeseller-listesi.aspx
Ama film yazıları yavaş ilerliyor haliyle. Zamanla birikerek çoğalacaktır. İlginize teşekkür ederim.
Saygılar

Sema COŞKUN
Turkey Sema COŞKUN said:

Niye konuyu hiç hoşunuza gitmese de ayetlerle açmak istediğinizi bir türlü anlayamadım. Sonra da çiçekli-çiçeksiz bitkilerde üreme konularının üst kısmına bir sürü ayet koyduğunuzu.

Amacınızı açık ve net yazabilirmisiniz?

Dr. Sema COŞKUN

Admin
Turkey Admin said:

   Ben olanı yazmışım, okuyanın okuduklarından çıkaracağı anlam kendisine kalmış birşeydir, ama herkesin yazıdaki iki çelişkili durumu farkettiğini sanıyorum. Zaten yazının tamamını okursanız, sizin de bunu anlayabileceğinize inanıyorum.      

   Yazıma bir "amaç" yazma zorunluluğum olduğunu da sanmıyorum. Herkes, çıkarması gereken sonucu çıkarır okuduklarından. Ama mutlaka bir amaç arıyorsanız, amacım;  insanların bildiğini sandığı gerçekleri, bilmediklerini de öğrendikten sonra yeniden sorgulamalarını sağlamaktır.

hasan
Turkey hasan said:

her canlılnın eşinin bugün varolmaması daha önceden yaratılmadığı anlamına gelmez. ayrıca canlılarda okadar çok çeşitlilik varki bütün bunların kuranda yer almasını beklemek kuranın anlaşılmadığının açık ve net ifadesidir(kurana zooloji kitabı muamelesi yapmak istemişsiniz).bence siz kurandaki ayetleri yalanlamak yerine kafanızdakilere dayanak uydurmaya çalışmışsınız.kuranı anlamaktan çok uzaksınız bence

Admin
Turkey Admin said:

Ayetler açık ve net. Siz nasıl anlıyorsunuz bu ayetleri mesela, o zaman sizden dinleyelim madem? Biraz daha açın eleştirinizi, öyle lafı ortaya atıp ezberden konuşmakla olmuyor. Buyrun. Dinliyorum.

sude kuyu
Turkey sude kuyu said:

çoookkk teşekkür derim konuya çok iyi hazırlandımm

Mustafa Özüdoğru
Turkey Mustafa Özüdoğru said:

Oncelikle bu guzel bilimsel yazi icin tesekkurler. Bir biyolog adayi olarak takdir ettim sizi. Ancak, Kurandan yaptiginiz alintilardaki "ciftler halinde yaratma" olayinin disi ve erkegi isaret ettigini nereden cikardiniz. Mesela bir kuantum fizikcisine danissaniz,  buradaki atifin dolaniklik teorisine bir atif olabilecegini mutlaka soyleyebilirdi size. Yillar once yapilmis bir ceviri, ve bu ceviriyi yapan kisinin olsa olsa erkekle disiyi kastediyordur demis olabilecegi akliniza gelmedi mi? Yoksa arapcaniz cok mu iyi?

Add comment




  Country flag
biuquote
  • Comment
  • Preview
Loading