Darwin, ırkçı ve Türk düşmanı mıydı?

Yaratılışçıların evrim kuramına saldırmak için sıkça kullandığı argümanlardan biri, Darwin’in ırkçı ve Türk düşmanı olduğudur. Türlerin Kökeni‘ni çevirirken, kitabın Önsözüne bu konuyla ilgili kapsamlı bir Çevirmen Notu yazmıştım. Bilim düşmanlarının bu iddiası doğru olsaydı bile bilimsel bir kuram olan evrimin geçerliliği bakımından ne değişirdi? Hiçbir şey! Yazının en sonunda bu mantık hatasına kısaca değindim, ancak ilk olarak iddianın kendisine ve yaratılışçıların çarpıtmalarına göz atalım:

Hatalı çeviriler ve çarpıtmalar:

Evrim karşıtları bu iddiaya referans olarak, Darwin’in W. Graham’a 3 Temmuz 1881 yılında yazdığı mektubu kullanır. Fakat söz konusu mektupta yer alan meşhur paragrafın doğru çevirisi ile yaratılışçıların bilinçli olarak yanlış çevirdiği hali birbirinden oldukça farklı. Hepimizin bildiği gibi, insanların İngilizce bilmemelerinden faydalanarak onlara yanlış bilgiler aktarmak ve kanıtları çarpıtmak, bilim düşmanlarının sık başvurduğu bir yöntem.

Mektuptaki metnin orijinali:

“The more civilized so-called Caucasian races have beaten the Turkish hollow in the struggle for existence. Looking to the world at no very distant date, what an endless number of the lower races will have been eliminated by the higher civilized races throughout the world.” — Darwin, C. R. (1981–). The Correspondence of Charles Darwin (F. Burkhardt et al., Eds.). Cambridge: Cambridge University Press. (1881 yılı mektupları, Cilt 29).

Doğru çevirisi:

“Daha uygar olan sözde Kafkas ırkları, var oluş mücadelesinde Türkleri ezici bir şekilde bozguna uğratmıştır. Çok yakın olmayan bir gelecekte dünyaya bakıldığında, ne kadar da çok sayıda düşük ırk dünyadaki daha yüksek seviyeli uygar ırklar tarafından ortadan kaldırılmış olacaktır.”

Bir de iddiaya konu olan yaratılışçıların çevirisine bakalım:

“Avrupa ırkları olarak bilinen medeni ırklar, yaşam mücadelesinde Türk barbarlığına karşı galip gelmişlerdir. Dünyanın çok uzak olmayan bir geleceğine baktığımda, bu tür aşağı ırkların çoğunun medenileşmiş yüksek ırklar tarafından yok edileceğini görüyorum.”

Hatta daha da abartarak “yüksek ırklar tarafından yok edilmelidir” diye yapılan çevirilere bile rastladım! Kim bilir, belki de kendi dileklerini Darwin’in ağzından bu şekilde dile getiriyorlardır!

Görüldüğü gibi Darwin ne Türklerin “barbar” olduğunu, ne de aşağı ırkların yok edilmesi gerektiğini söylemektedir; yalnızca diğerlerinden daha gelişmiş ırkların geri kalanlara üstünlük kuracağı yönünde gayet tutarlı bir tespitte bulunmuştur. İnsanlık tarihinde az gelişmiş toplumlar gerçekten de daha gelişmiş toplumlar tarafından sömürülmüş ve bozguna uğratılmıştır; bu gerçeğe parmak basmak bir insanı ırkçı yapmaz. Bu şekilde kültürleri, dilleri ve bizzat kendileri yok edilen insan toplulukları olmuş, Darwin de bunlara Beagle yolculuğu sırasında tanık olmuş ve bu konudaki endişe ve üzüntülerini o önemli eserinde açıkça dile getirmiştir.

Evrim karşıtları, söz konusu yanlış çeviriyi öne sürerek bu çarpıtmayı daha da ileri götürür; sanki Darwin bu söylediklerinin gerçekleşmiş olmasından memnunmuş, ırkları aşağı veya yüksek diye ayırıp düşük ırkların yok edilmesini istiyormuş gibi sunmaktadır. Çevirinin açıkça yanlış olması bir yana, Darwin’in eserlerine ve fikirlerine az da olsa aşina olan herkes, bu tür söylemlerin zaten onun görüşleriyle taban tabana zıt olduğunu bilir. O, kendisine en ağır hakaretleri edip onu ölümle tehdit edenlere bile bu şekilde hitap etmemiştir. Kullandığı en ağır kelimeler, köleleştirilen yerli halklara işkence eden (özellikle Brezilyalıve Portekizli) köle sahiplerine ve tüccarlarına yöneliktir.

Darwin ırkçı olmadığı gibi, kölecilikle mücadeleyi nesiller boyu sürdürmüş bir aileden geliyordu ve kendisi de ateşli bir kölelik karşıtıydı. Darwin’in ailesi, özellikle dedesi Josiah Wedgwood ve büyükbabası Erasmus Darwin, İngiltere’deki kölelik karşıtı hareketin önde gelen isimlerindendi. Darwin’in Beagle yolculuğu sırasında Brezilya’da bulunduğu dönem, İngiltere’de köleliğin son demlerini yaşadığı ve kölelik karşıtlığının yükselişte olduğu bir zamana denk gelir. İngiltere, Darwin’in Beagle yolculuğuna çıktığı 1831 tarihinden önce köle ticaretini yasaklamış (1807); Beagle’ın İngiltere’ye dönüşünden yaklaşık 3 yıl önce de Köleliği Kaldırma Yasasını (1833) yürürlüğe koymuştur. Darwin, Beagle yolculuğu sırasında kız kardeşi Catherine Darwin’e Brezilya’dan yazdığı mektupta (1833) şöyle der:

“…İngiltere köleliği tamamen kaldıran ilk Avrupa ulusu olsa, bu onun için ne kadar övünülecek bir şey olur! İngiltere’den ayrılmadan önce, köleliğin olduğu ülkelerde yaşadıktan sonra tüm düşüncelerimin değişeceği bana söylenmişt; şu anda farkında olduğum tek değişiklik, siyahi karakteri hakkında bende çok yüksek bir takdirin oluştuğudur. Böyle neşeli, içten, dürüst ifadeli ve böylesine sağlıklı, kaslı bedenlere sahip bir siyahi görüp de ona karşı sevecenlik duymamak olanaksızdır.” — C. Darwin, The Life and Letters of Charles Darwin, ed. Francis Darwin, 1887.

Beagle Yolculuğu adlı kitabında da şöyle belirtir:

“19 Ağustos’ta nihayet Brezilya kıyılarından ayrıldık. Şükürler olsun ki bir daha asla köleci bir ülkeyi ziyaret etmeyeceğim. Bugün bile ne zaman uzaktan gelen bir çığlık işitsem, Pernambuco civarındaki bir evin yanından geçerken duyduğum yürek burkan iniltileri derin bir kederle dün gibi hatırlarım; zavallı bir kölenin işkence gördüğünden ister istemez şüphelenmiş, ama kendimi tıpkı bir çocuk gibi müdahale edemeyecek kadar çaresiz hissetmiştim.” — Beagle Yolculuğu, çev. Bahar Kılıç, 2026, Alfa Yayınları – s. 543.

Üstelik Darwin bu sözleri, dindar bilim insanlarının siyahilerle beyazların farklı ırklar olduğunu ve Tanrı tarafından farklı zamanlarda yaratıldıklarını iddia ettikleri bir dönemde dile getirmiştir. Darwin’in zamanında İngiliz halkının çoğunluğu, siyahileri kendilerinden aşağı bir ırk olarak görmekteydi. Bu çağda yaşamış bir insan olarak Darwin, zamanına göre oldukça liberal görüşlere sahipti. Yaşadığı dönemde dini akımlardan da beslenen bu ırkçı görüşler göz önüne alındığında, kendisine yapılan ırkçılık suçlamalarının ne kadar yersiz ve haksız olduğunu daha da açık bir şekilde kavrayabiliriz. Yaratılışçılar bir zamanlar kendi savundukları çarpık fikirleri, bunların her zaman karşısında durmuş olan Darwin’e mâl etmeye çalışmaktadır. Bu gerçekten de içler acısı bir karalama kampanyasıdır.

“Ayrıcalıklı olmak” deyimi:

Irkçılık iddialarında kullanılan bir diğer argüman da, Darwin’in Türlerin Kökeni (Doğal Seçilim veya Ayrıcalıklı Irkların Yaşam Mücadelesinde Korunması Yoluyla Türlerin Kökeni) adlı dev eserinde yer alan “ayrıcalıklı ırkların korunması” ifadesidir. Bu söz, doğada ortaya çıkan bazı çeşitliliklerin şartlara bağlı olarak daha başarılı bir şekilde sürdürüldüğüne ilişkin bilimsel gerçeğin altını çizer ve doğal seçilim kavramının temelini oluşturur. Darwin, Paley’nin “Doğal Teoloji” adlı kitabındaki görüşlerin karşısına doğal seçilim kavramını koyar ve tanımını da şöyle yapar:

“Diğerleri karşısında az da olsa bir üstünlük, bir ayrıcalık taşıyan bireyler, sağ kalmak ve kendi soylarını üretmek için en iyi şansa sahip olacak; öte yandan canlıya zarar veren her çeşitlilik de seçilerek (ayıklanarak) yok olacaktır… Çünkü böyle canlılar üreyemeyecek, soylarını devam ettiremeyecektir. İşte bu olguya, Doğal Seçilim ismini verdim.” — Türlerin Kökeni, çev. Bahar Kılıç, 2017, Alfa Yayınları – s. 97

“Irk” meselesi:

Bu kelimenin de kafa karıştırıcı olduğunu düşünüyorum. Öncelikle biyolojide “ırk” diye bir takson basamağı yoktur, bu daha ziyade ortak özelliklere sahip canlı gruplarını niteleyen bir kavram olarak kullanılır. Darwin de ırk terimini, “bir türün varyeteleri” anlamında kullandığını sık sık vurgular: güvercin ırkları, menekşe ırkları, köpek ırkları gibi. İnsan ırkları bağlamında da coğrafi ve sosyal farklılıkların altını çizerek, ortak fiziksel özellikler taşıyan veya ortak alışkanlıklara, geleneklere sahip olan etnik kimlikleri tanımlamak için kullanır. Üstelik başına da “sözde” (so-called) kelimesini ekler: “sözde-insan ırkları” deyimini kullanır. Örneğin İnsanın Türeyişi adlı kitabında şöyle der:

“Evrim ilkesini benimsemiş olan doğa bilginleri, bütün sözde-insan ırklarının tek bir ilkel soydan türediğine kuşku duymayacaktır.” İnsanın Türeyişi, çev. Bahar Kılıç, 2019, Alfa Yayınları – s. 241.

Üstelik Darwin yalnızca kölelik karşıtı değil, aynı zamanda da monojenist bir bilim insanıdır. Diğer bir deyişle, polijenistlerden farklı olarak, insanların tek bir ortak soydan geldiğini savunur; bu bağlamda evrim kuramıyla da monojenizme en büyük bilimsel desteği sunmuştur. Polijenistler, insan ırklarının farklı kıtalarda ortaya çıkan farklı soylardan türediğini, yani ayrı ayrı evrimleştiğini savunuyordu. Hatta Tanrı’nın siyahileri beyazlardan farklı zamanlarda ya da beyazlara hizmet etsin diye yarattığına inanan dinci bir kesim de vardı. İşte böyle bir dönemde Darwin, “hayır, bütün insanlar aynı türe aittir, tek bir atasal soydan türemişlerdir, hatta atalarımız da muhtemelen Afrika’dan köken almıştır ve onlar da tıpkı bizim gibi birer kuyruksuz maymundur” diyordu! 

Darwin gerçekten de ırkçı ve Türk düşmanı olsaydı ne değişirdi?

Bu da apayrı bir konudur. Gördüğümüz gibi gerçekler böyle değil; ama yaratılışçıların iddiaları doğru olsaydı bile bu durum, evrim teorisini ve ona dair bilimsel kanıtların geçerliliğini zerre kadar etkilemezdi. Darwin’in veya kişilerin şahsi fikirlerinin, evrimle veya bilimsel gerçeklerle ilgisi yoktur. Bu, karalama safsatasına (argumentum ad hominem) başvurmak suretiyle yapılan klasik bir mantık hatasıdır. Kaldı ki basit bir akılcı çıkarım bile evrim teorisine yüklenmiş olan bu yersiz iddiayı geçersiz kılmaya yeter. Evrim teorisi, yalnızca insanların değil bütün canlıların ortak bir atadan türediğini öngörerek onları birbiriyle akraba yapan, doğaya ve canlılara olan bakışımızı tamamen değiştiren ve hepsini ortak geçmişimizin birer parçası haline getiren kapsayıcı bir kavrayış sunar. Dolayısıyla evrim kuramıyla bu bakış açısını bize kazandıran ve ona bilimsel bir temel sunan Darwin’e ne kadar teşekkür etsek azdır.

• Ateizm Derneği-Bilim ve Felsefe Okulu’nda yaptığım “Yanlış Anlaşılan Bir Deha: Charles Darwin” başlıklı sunumu buradan,
• Türlerin Kökeni ve İnsanın Türeyişi kitaplarının yazım & çeviri süreçleri ve içerikleri hakkında konuştuğumuz yayını buradan,
• Cinsel Seçilim üzerine konuştuğumuz yayını buradan,
• soL Bilim ve Aydınlanma: “Charles Darwin’in kitapları” başlıklı sunumu buradan izleyebilirsiniz.